Folia.nl weekblad

Weekgast Noelle Aarts

Noelle Aarts (1957) is bijzonder hoogleraar strategische communicatie. Op vrijdag 5 juni spreekt zij haar oratie uit.

^{Foto: Jeroen Oerlemans}

Vrijdag 5 juni
De dag van de oratie begonnen bij de kapper om voor de gelegenheid mijn haar te laten opsteken. Thuis aangekomen spraken gezichten boekdelen en dus het strak gekapte hoofd weer onder de kraan om met een paar spelden de vertrouwde slordigheid terug te krijgen.
Met de auto naar Amsterdam, regelrecht naar de aula. Het voelt werkelijk eervol om in die prachtige oude kerk te mogen spreken voor een zaal vol mensen van divers pluimage. Ik zie collega’s, familie, vrienden en een flink pak mensen uit de communicatiepraktijk.
Mijn rede gaat over strategische communicatie van organisaties in een voortdurend veranderende omgeving. Einstein zei ooit: niet alles wat meetbaar is, is relevant en niet alles wat relevant is, is meetbaar. Strategische communicatie gaat vooral over niet meetbare aangelegenheden, zoals het opbouwen van relaties, het creëren van vertrouwen en het signaleren van gevoeligheden om daar vervolgens adequaat op te kunnen reageren. In mijn rede stel ik voor om gesprekken te nemen als onderzoeksobject, de verhalen die mensen elkaar in, rondom en over een organisatie vertellen. In die verhalen kunnen ervaringen en verwachtingen met betrekking tot een organisatie worden herkend en komen veranderingen tot stand. Daarmee bieden verhalen ook mogelijkheden als interventiestrategie.
Na het uitspreken van de rede volgt een reeks aan feestelijkheden. Het begint met een receptie waarin ik gedurende anderhalf uur felicitaties in ontvangst neem. Om half zes worden we met enige moeite de aula uitgewerkt en begeven we ons naar het KHL Koffiehuis aan de Oostelijke Handelskade voor een buffet. Er zijn liedjes van collega’s en familie, mensen spreken mooie woorden. Rond tien uur zijn de meeste mensen naar huis en gaat het diner over in een afterparty. De kinderen nemen het heft en handen, draaien muziek, dansen en gaan uit hun dak. Rond twaalf uur lopen we naar het Lloyd hotel, waar we de dag in stijl afsluiten met champagne. 
 

Donderdag 4 juni
Vandaag werk ik thuis. Ik had de hele dag gereserveerd om nog aan de rede te werken, maar dat is niet meer nodig. Control freak als ik ben heb ik alles klaar: op mijn tafel liggen een printversie, een leesversie en een samenvatting van de rede. De schoenen die ik gisteren heb gescoord maken mijn outfit compleet. Kortom, mij kan niks gebeuren! En dus werk ik verder aan de afronding van het artikel over competing claims in public space waarin we verslag doen van een onderzoek naar de ontwikkeling en instandhouding van een slepend conflict tussen hangjongeren en omwonenden op een plein in een grote stad.
Zojuist heb ik voor de eerste keer een telefonische vergadering gehad waar meerdere mensen aan deelnamen. Dat was de enige manier om op korte termijn met elkaar te spreken over de voortgang van een project. Het werkte aardig goed, we hebben besproken wat op de agenda stond, maar ik zou er niet graag een gewoonte van maken. Het gesprek vertoonde toch ook wat horten en stoten. Meer dan eens begonnen we allemaal tegelijkertijd te praten, dan weer vielen er stiltes waarin werd afgewacht. Gezichtsuitdrukkingen en andere vormen van lichaamstaal hebben kennelijk een belangrijke functie voor het verloop van gesprekken, een onderwerp dat mij vakmatig - maar ook anderszins -  mateloos interesseert: waarom zeggen mensen op een bepaald moment wat ze zeggen, wat is daarvan het effect en hoe kunnen we dat begrijpen? Mijn oratie gaat over gesprekken tussen mensen als onderzoeksobject en als interventiestrategie voor de beroepspraktijk van communicatie. Morgen daarover meer!

Woensdag 3 juni
Vandaag werk ik bij de sectie communicatiewetenschap van Wageningen Universiteit, mijn andere werkplek. Een van mijn studenten presenteert de resultaten van zijn onderzoek naar ervaringen van bewoners van asielzoekercentra in Nederland en dan met name van vluchtelingen afkomstig uit oorlogsgebieden. Dat heeft hij onderzocht aan de hand van de behoeftepiramide van Abraham Maslow. Het onderzoek laat zien dat in primaire behoeften zoals eten en drinken prima wordt voorzien. Maar veilig voelen de meeste vluchtelingen zich niet, aangezien hen bij aankomst meteen duidelijk wordt gemaakt dat het volstrekt onzeker is of ze in Nederland mogen blijven. Die onzekerheid duurt lang, variërend van twee tot tien jaar. Gedurende die periode verblijven vluchtelingen in het asielzoekercentrum, een plek die net als bijvoorbeeld vlieghavens, treinstations of supermarkten kan worden omschreven als een non place, waar mensen op doorreis zijn en nooit zullen blijven. Voor hun gevoel worden ze daar behandeld als non persons, zonder enige status, zonder mogelijkheid om zichzelf te ontplooien. De universele behoefte aan erkenning, ergens bijhoren, iets betekenen en gerespecteerd worden staat hiermee onder grote druk en dat gedurende een lange periode. Ik vind dat behoorlijk onthutsend.
De dag van de oratie komt nu wel heel dichtbij. Mensen spreken me voortdurend aan (‘Ben je er klaar voor?’) en verschillende vakbladen bellen voor een interview. Ik heb besloten niet meer te poetsen aan mijn verhaal. Belangrijker zijn nu de schoenen die nog aan mijn outfit ontbreken. En dus neem ik de rest van de dag vrij en ga de stad in.

Dinsdag 2 juni
Als weekgast ben ik gevraagd om per dag in zo’n 200 woorden verslag te doen van wat ik doe, denk en meemaak. Het voelt als twitteren. Twitteraars kunnen op elk moment van de dag via email of sms in maximaal 140 tekens laten weten wat ze aan het doen zijn of wat ze van plan zijn. Twitter wordt met de dag populairder, mede vanwege de mogelijkheid tot razendsnelle berichtgeving na rampen en ongevallen waarover al een paar ijzersterke reddingsverhalen de ronde doen.
Vorige week was ik op het Commonline congres over nieuwe media, bedoeld voor communicatieprofessionals. De helft van de zaal zat voortdurend te twitteren en dus verslag te doen van wat zich op dat moment afspeelde. De techniek maakte het mogelijk om al dit getwitter, inclusief meningen over het optreden van de keynote speakers en discussianten waar ik er zelf een van was, ter plekke op een groot scherm zichtbaar te maken. Een aparte ervaring om luid en duidelijk geëvalueerd te worden op het moment van actie! Het doet me denken aan de continue stroom aan opiniepeilingen die ons land teisteren. Sociaal-wetenschappers stellen nogal wat kritische vragen over de betrouwbaarheid van deze peilingen, veelal gepresenteerd in ogenschijnlijk keiharde cijfers en percentages. Zo valt al gauw af te dingen op de representativiteit van de steekproeven. Daarnaast wordt gewezen op het gevaar van een zichzelf waarmakende voorspelling: als we elke dag lezen dat Geert Wilders zoveel stemmen gaat krijgen zullen steeds meer mensen op hem gaan stemmen. In sommige landen zijn opiniepeilingen tot een maand voor de verkiezingen verboden. Er valt wat voor te zeggen…
Dan nu mijn dag: begonnen met een fietstocht van Beek-Ubbergen naar station Nijmegen, vandaar met de trein naar Amsterdam Centraal, alwaar opnieuw met de fiets naar het Bushuis en straks weer terug. Een prettige reis die ik elke dinsdag maak. Op kantoor praat ik met enkele studenten over hun afstudeeronderzoek, beantwoord ik een continue stroom aan e-mails, verwerk ik het commentaar op een artikel-in-wording over competing claims in public space en kan ik het niet nalaten om nog eens door mijn rede te gaan die ik komende vrijdag zal uitspreken bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar strategische communicatie.