Folia.nl weekblad

Weekgast Maarten Hajer

_{foto: Bram Belloni}

Maarten Hajer (1962) is hoogleraar bestuur en beleid aan de Universiteit van Amsterdam. Per 1 oktober wordt hij benoemd tot directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving.

Donderdag 2 oktober
Sta op met koppijn. Toch de sportschoenen aan. Ren over de Ringstrasse en door de parken van het herfstige Wenen. Bij terugkomst is alles soepel en is de koppijn weg. Er zijn altijd tien redenen om die schoenen niet aan te trekken. Maar ik heb er een punt van gemaakt om in het buitenland altijd te rennen. Je vindt vrijwel altijd een mooie route en het is een mooi tegenwicht tegen het eeuwige gezit en geëet dat hoort bij grote internationale onderzoeksprojecten.
We zijn bijeen voor de afrondende publicatie van het Paganini-project. We hebben met geld van het 6de kaderprogramma van de EU de betekenis van burgerparticipatie onderzocht in allerlei vraagstukken waar leven en natuur opnieuw wordt gedefinieerd: stamcel, BSE, habitats, GMO’s etc. Het project was een succes. Misschien ook wel omdat we vroegtijdig hebben afgesproken dat we moeten zorgen dat we elkaar als onderzoekers zien zitten; we naast inhoud ook op mooie locaties bijeen moeten komen; en iedereen zijn eigen publicaties moet kunnen genereren. MIT Press wacht op een bookproposal voor een gezamenlijk boek.
Telefonisch even de agenda voor volgende week doorgenomen. Ga op dinsdag bijna rechtstreeks van de Trêveszaal naar de eerstejaars studenten. Volgende week zijn de politiek-ambtelijke verhoudingen thema in het college dus dat loopt mooi in elkaar over.
We eten bij Österreicher im MAK – Museum für angewandte Kunst. Helaas geen kastanjesoep, mijn favoriet in het Weense najaar. Het MAK is voor mij voor altijd verbonden met een verpletterende tentoonstelling van Vito Acconci, jaren geleden; The City Insite Us. Directeur Peter Noever had Acconci toestemming gegeven de hele centrale tentoonstellingsruimte te kantelen en in de bestaande structuur te herbouwen. In één installatie was het budget er voor het hele jaar door gejaagd. Maar het resultaat was verbluffend: als je naar buiten kwam vroeg je je werkelijk af of dit nog wel de echte wereld was. Noever heeft nu een hele vleugel om laten bouwen tot dit trendy restaurant. Genereert ongetwijfeld inkomsten.

Woensdag 1 oktober
‘De chauffeur zal op de afgesproken tijd voor de deur staan. Hij zal niet aanbellen. Het is aan u hoe laat u instapt.’ Vrijheid in gebondenheid, heet dat op een Montessorischool. Vanaf vandaag word ik gerund. Ik heb de directiesecretaresse nog niet persoonlijk ontmoet maar zij heeft haar visitekaartje al afgegeven. Direct al handig trouwens, zo’n dienstauto: het regent dat het giet.
 
Het planbureau voor de leefomgeving komt voort uit een fusie en heeft nu een vestiging in Bilthoven en Den Haag. Medewerkers te Bilthoven lopen te hoop nu bekend is geworden dat het nieuwe planbureau in Den Haag zal worden gevestigd. Begrijpelijk, want het betekent natuurlijk meer reistijd voor velen. Maar twee aparte locaties handhaven is geen optie.
 
Maandag bereikte mij het bericht dat ‘Bilthoven in brand’ stond. Geef je het luilekkerland van de universiteit op, krijg je dat weer. Maar vreemd genoeg motiveert het me alleen. Ik geloof niet in bestuurders die zich verstoppen maar in bestuurders die een duidelijke visie uitdragen, die visie met argumenten en overtuiging uitdragen, en vervolgens oproepen om die visie te bediscussiëren, die kunnen luisteren alvorens wissels om te zetten. In mijn geval is ook wel enige bescheidenheid gepast: het gaat om meer dan 250 kenniswerkers en staf die de afgelopen jaren veel goed werk hebben verricht.
 
Ik heb een verhaal, ondersteund met powerpoint, dat ingaat op de strategische positie van planbureaus. Fascinerende instituten, als je je erin verdiept. Opgezet door Tinbergen in 1947 om beleidsgerichte wetenschap te bedrijven. Maar van het begin af aan met de ambitie om juist door die beleidsgerichte benadering grensverleggend te zijn. Die ambitie pak ik op. Ik wil het planbureau voor de leefomgeving binnen vijf jaar in de top 5 van de kennisinstituten hebben op dit gebied in de wereld. En dat door een internationale visitatie laten toetsen. Het PBL was in de persoon van Bert Metz mede-ontvanger van de Nobelprijs voor het IPCC, dus helemaal overdreven is die ambitie niet. Nederland kan ook wel een paar instituten gebruiken die dwingen om ‘factregarding’ te zijn in politieke discussies.
 
De dag is verder een grote illustratie van de bevrijdende werking van bureaucratie en routine in werkprocessen. Wat zou mijn hoek binnen de UvA toch een hoop aan kwaliteit en tevredenheid kunnen winnen als er wat serieuzer werd gekeken naar werkprocessen. Kenniswerkers zijn intrinsiek gemotiveerd, heet het. Vast wel, maar wat een uitdaging om ze nog meer te faciliteren door allerlei organisatielasten af te vangen en die doe-het-zelfbenadering niet te idealiseren.
 
Naar Schiphol om de laatste vlucht naar Wenen te pakken. Door regen is alles vertraagd. Net voor twaalven aan, maar morgen natuurlijk zo fris als een hoentje!

Dinsdag 30 september
De Roemenen stonden er niet! Een beetje regen, en weg zijn ze. Misschien maar beter ook want de laatste tijd speelden ze steeds vaker slappe westerse deuntjes. Hoe kan het toch dat ze niet zien dat hun levenslied, één grote tragische klaagzang, voor forensen de ideale start van de dag is? 
Geef vandaag college over politiek als de strijd over beleid. Ik wil laten zien welke keuzen de overheid heeft om de intelligentie van beleid te vergroten. Dat is nu iets waarbij je de voorbeelden zo uit je mouw kan schudden. Inside stories doen het altijd goed. Ik heb de lachers op mijn hand als ik aangeef hoe we kunstsubsidies verdeelden ten tijde van de Amsterdamse Kunstraad. Kunstenaars beoordeelden kunstenaars maar gingen even naar de gang als hun eigen aanvragen werd besproken. Maar ja, als je dat eerst beeldend vertelt moet je vervolgens weer een paar minuten de systematiek analyseren anders begrijpen ze niet meer dat ik die benadering verdedig. Ik probeerde nog even of ik ze aan een touwtje had: ze volgden me wel maar alleen toen ik van rechts naar links liep en dat telt natuurlijk niet. 
Terug op mijn kamer wordt ik geconfronteerd met een pijnlijke inbreuk op intellectueel eigendom. Je moet het woord plagiaat niet te gauw in de mond nemen maar hier zijn pagina’s gekopieerd zonder bronvermelding. Ik wil direct een email schrijven maar denk nog net op tijd aan het devies van Frankie Goes to Hollywood: Relax! Don’t do it! Mijn email van een paar uur later is stukken verstandiger. Constructiever ook. Conflicten aangaan is nooit een kunst. Maar zaken bespreekbaar maken zodat iedereen er sterker van wordt, da’s een kunst.
Door alle gedonder  toch nog de tentoonstelling van Amar Kanwar gemist in Post CS. Dat is nu dicht. Was toch wel een interessante, zij het wat trieste plek.
Hijs me in een regenpak en wiebel naar huis met twee fietsen.

Maandag 29 september
Zou Roemenië het land met de hoogste klarinetdichtheid zijn? Iedere dag zit er weer een nieuw ensemble op het rijtje naast het Centraal Station. Maar altijd met een klarinettist in het midden. De temende klanken van de klarinet zijn een prachtig begin van de dag.
Korte bespreking over de stand van zaken bij een module over stedelijk publiek domein die ik straks in een week in november in Boston en New York ga geven. Het is onderwijs aan ‘mid career’-professionals uit de Nederlandse grote steden. De UvA is partner in de NSOB, de school voor het openbaar bestuur, maar ik geloof dat ik een van de weinigen ben die daar vanuit de UvA wel eens wat verzorgt. Ik heb een mooi programma gemaakt waarbij ze een paar toppers uit de wetenschap tegenkomen, daarnaast met bekende public policy mediators in contact komen en verder o.a. een assignment moeten doen over een stuk van de Bowery op de Lower East Side. Ben benieuwd hoe het zal gaan.
In stevige pas naar de Aula. Omdat mijn collegezaal dubbel geboekt bleek, mag ik dit semester de helft van de colleges in de Lutherse Kerk geven. Het is een goede zaal alhoewel de studenten iets te ver van je af zitten. Dat benadeelt me wat. Het mooiste van een goed hoorcollege is als je je gehoor ‘aan een touwtje’ krijgt: de band met je gehoor is dan zo sterk dat de zaal naar voren komt als jij naar achterstapt, en vice versa. Het is me dit jaar nog niet gelukt. Iets te veel onrust bij mij waarschijnlijk. Maar ik heb nog een paar kansen.
Even een snel broodje bij Wouda in de Rozenboomsteeg. Amsterdam als opera. Eigenaar bepaalt zoals altijd de sfeer op geheel eigen wijze. Zijn vrouwen spelen hun bijrollen gemaakt onderdanig.
Loop even binnen bij de vertrekkende kennisambassadeur Erik Gerritsen. Hij kwam als voormalig gemeentesecretaris een jaar geleden bij ons binnen in mooie krijtstreep en was voortdurend belangwekkend aan het hannesen met zijn Blackberry. Maar de UvA heeft ook hem in zijn greep gekregen: hij heeft zijn eigen waterkoker aangeschaft, maakt zijn eigen kopietjes en loopt fijn in jeans. We delen een voorliefde voor The West Wing. Mijn terugkerende vraag: hoeveel invloed heeft die serie heimelijk binnen het Nederlands openbaar bestuur?
Ik schud nog even de hand van de immer positieve portier Ludo in ons pand aan het BG. Geen probleem zo groot of hij weet wel een oplossing.
Er moet nog een vooraanmelding voor een NWO aanvraag de deur uit. Ik print ondertussen de concepthoofdstukken voor het boek over een zojuist afgerond EU-project die ik allemaal nog moet gaan lezen.
Afspraak met promovenda en copromotor gaat niet door. Het toegezegde concept is nog niet klaar. De stelregel wordt weer bevestigd: van hoe verder de promovendi komen, hoe eerder ze klaar zijn.
Ik gebruik de tijd om weer verder te vijlen aan de aller, allerlaatste versie van het afsluitend hoofdstuk van mijn nieuwe boek. Intellectuelen zijn deadlinejunkies.