Folia.nl weekblad

Weekgast Karel De Meester

Karel De Meester (27) is promovendus bij het Amsterdam Center for International Law (ACIL). Hij onderzoekt het bestaan van algemene rechtsregels met betrekking tot het vooronderzoek in het internationaal strafprocesrecht. Hij blogt vanuit Phnom-Penh in Cambodja,  waar hij empirisch onderzoek verricht bij het Rode Khmer-tribunaal.

Zaterdag 14 november 
Vandaag maken we tijd voor een bezoek aan ‘Tuol Sleng’ (codenaam S-21). Dit was Pol Pot’s beruchte geheime gevangenis, die geleid werd door ‘Duch’. Naar schatting 17.000 gevangenen zouden in deze vroegere middelbare school verbleven hebben. Slechts enkelen hebben het overleefd. In de buurt was de gevangenis gekend onder de naam 'konlaenh choul min dael chenh': de plaats waar mensen naar binnen gaan maar nooit meer buiten komen. Op vandaag is in Tuol Sleng een sober museum ingericht. Binnenin de folterkamers staren de foto’s van honderden gevangenen mij aan. Foto’s die destijds gemaakt werden door de gevangenisautoriteiten. Een gevoel van onbehagen maakt zich van mij meester.

In één van de ruimtes zijn foto’s opgehangen van Gunnar Bergström, die deel uitmaakte van de Zweedse delegatie waarover ik het eerder had in deze blog. Bij elke foto geeft de fotograaf zijn gedachten van toen en zijn gedachten nu. Een verhaal over propaganda, misleiding en een onkritisch vertrouwen in de Maoïstische idealen.

‘Choeung Ek’, beter gekend als de ‘Killing Fields’, ligt even buiten Phnom-Penh, omringd door groene boomgaarden. Op deze plek werden de gevangenen van Tuol Sleng uiteindelijk omgebracht. Het is er stil. Enkel het geluid van spelende kinderen in een schooltje vlakbij. Al vlug ontdek ik dat ik over flarden van kledij en stukken beenderen loop. Zoiets vergeet je niet.

Vrijdag 13 november
Binnen, in de geklimatiseerde kantoren van het tribunaal, volgen de interviews elkaar vandaag in snel tempo op. Vandaag slagen we er keurig in om onze vragenlijsten volledig te doorlopen.

Buiten, enkel beschermd tegen de verzengende hitte door een golfplaten afdak, dicht opeengepakt, wonen honderden Cambodjanen intussen een informatiesessie over het tribunaal bij. De hele week al brengen speciaal ingezette bussen deze mensen hierheen. Een busrit die voor deze dorpelingen anders onbetaalbaar zou zijn. De betrokkenheid van de Cambodjanen bij het tribunaal blijft me verbazen. Volgens de meest recente cijfers hebben tot op vandaag niet minder dan 27.000 Cambodjanen een hoorzitting bijgewoond tijdens het eerste proces. Daarmee doet het tribunaal het aanmerkelijk beter dan andere internationale straftribunalen.

Op de terugweg naar het hotel houden we even halt bij de ‘Wat Phnom’, of ‘de tempel op de heuvel’. Die werd ooit gebouwd door een rijke dame Penh. Aan deze pagode dankt de stad Phnom-Penh haar naam.

’s Avonds tijdens het diner spreken we een internationaal diplomaat over zijn ervaringen met het Rode Khmer-tribunaal. Een ideale afsluiter van een meer dan vruchtbare werkweek.

Woensdag 11 november
Sinds vandaag neemt het aantal interviews geleidelijk af. Het wordt duidelijk dat we niet iedereen zullen kunnen spreken die op ons lijstje staat. Ook tijdens eerdere onderzoeksreizen naar het Rwanda-tribunaal en het Sierra Leone-tribunaal werd niet elk interview ons op een zilveren dienblad aangereikt. Mijn collega en ik gebruiken de beschikbare tijd om bij potentiële kandidaten aan te kloppen. Het resultaat valt wat tegen. Terwijl iedereen ten overstaan van ons het belang van ons veldonderzoek beklemtoont, krijgen we vaak te horen dat de zware werkdruk interviews in de weg staan. Ik vraag me af of niet eerder het idee van een interview bepaalde mensen afschrikt.
 `s Avonds gaan we snel iets eten in het ‘Friends Restaurant’, een restaurant dat wordt uitgebaat door straatkinderen, die er worden opgeleid in het restaurantwezen. De tapas die we voorgeschoteld krijgen smaken overheerlijk. Een aanrader!
 Nadien moeten de interviews voor de volgende dag worden voorbereid. Daarnaast is er gelukkig nog heel even tijd om wat te lezen in De glimlach van Pol Pot, de Nederlandse vertaling van het boek van Peter Fröberg Idling. Een fascinerend verhaal over een Zweedse delegatie die het Cambodja van Pol Pot bezocht, zonder dat zij ooit iets van de wreedheden opmerkten.

Dinsdag 10 november
De keuze van onze lokale chauffeur blijkt in verschillende opzichten een meevaller. Erg behendig baant hij zich een weg doorheen het verkeerskluwen in Phnom Penh en laveert hij de auto tussen de ontelbare brommertjes op de weg. Bovendien is hij erg geïnteresseerd in de werkzaamheden van het Rode Khmer-tribunaal. Hij heeft vroeger nauwgezet de geschiedenis van de Rode Khmer bestudeerd, zo vertelde hij ons. Vandaag hoor ik hem uit over datgene wat in Cambodja momenteel vele tongen beroert: de mogelijkheid dat meer verdachten vervolgd zouden worden door het tribunaal. 
Die kwestie ligt politiek erg gevoelig. De Cambodjaanse regering, waarin voormalige leden van de Rode Khmer nog steeds belangrijke posities bekleden, willen volgens sommigen controle uitoefenen op wie wel en wie niet vervolgd kan worden door het tribunaal.

De interviews volgen elkaar intussen in snel tempo op. Interviews met nationale medewerkers van het tribunaal voeren we noodzakelijkerwijze in het Khmer, met behulp van een tolk. Zo ondervinden ook wij één van de problemen waarmee de medewerkers van dit tribunaal dagdagelijks worden geconfronteerd, met name de verschillende talen (er zijn er drie) die binnen het tribunaal gehanteerd worden. Niet altijd even handig in een instituut waar nationale en internationale medewerkers nauw met elkaar moeten samenwerken en wederzijds van elkaar afhankelijk zijn.

Maandag 9 november
De eerste dag van ons veldonderzoek bij het Rode Khmer-tribunaal, en alles verloopt voorspoedig. Eerdere ervaringen leerden ons dat het vaak de nodige overtuigingskracht vergt alvorens medewerkers van deze tribunalen zich laten verleiden tot een interview. Vandaag verloopt alles echter vlot. Op het einde van de dag staat de teller op vier.
Gisteravond vernam ik uit een Nederlandse krant dat advocaten van één van de verdachten voor het Rode Khmer-tribunaal een verzoek hebben ingediend om twee rechters, waaronder ook de Nederlandse rechter Lahuis, te wraken. Dit verzoek komt er na uitspraken van de Cambodjaanse premier, die aangaf dat ‘sommige buitenlandse rechters de opdracht hebben gekregen van hun regering om hier problemen te veroorzaken.’ Voor de advocaat van de verdediging een aanwijzing dat een eerlijk proces niet mogelijk is. Voor de cynici een zoveelste aanwijzing dat het Rode Khmer-tribunaal lijdt onder politieke inmenging en manipulatie.
Intussen eist het tijdsverschil met Nederland zijn tol. Een avondlijke rit met de tuk-tuk door het oud-franse Phnom-Penh, een gezellige ontmoeting met een oude kennis uit België en het voorbereiden van de volgende interviews sluiten deze dag af.

Reacties van lezers

Overige artikelen