Folia.nl weekblad

Weekgast Bart Noordam

^{Foto: Bram Belloni}

Bart Noordam (1964) is hoogleraar experimentele fysica en sinds 1 mei decaan van de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica (FNWI), als opvolger van Karel Gaemers.

Vrijdag 15 mei
Geen antiquair beklaagt zich erover dat er zoveel antiquairs in de Amsterdamse Spiegelstraat zijn. Sterker nog, ze gaan juist bij elkaar zitten omdat ze samen meer klanten - uit de hele wereld - trekken dan afzonderlijk. Bètawetenschappers hebben lang moeite gehad met dit Spiegelstraat-mechanisme.
Gelukkig zijn de tijden aan het veranderen. De twee Amsterdamse universiteiten, de NWO-instituten, de academische ziekenhuizen, medisch instellingen als NKI/AvL, Sanquin en bedrijven als Shell-Amsterdam weten elkaar steeds beter te vinden. Zo start in september het Amsterdam University College (AUC), een bacheloropleiding van de VU en de UvA samen. In de Amsterdam Graduate School of Science (AGSS) zijn de bètafaculteiten van de VU en UvA bezig hun opleidingen op masterniveau te bundelen.
Opeens lijkt het snel te gaan met samenwerkingsverbanden in Amsterdam. Wie goed kijkt, ziet dat er een lange voorbereiding aan die successen vooraf gaat. Neem nu de WTCW nv. Mijn voorgangers (decanen Walter Hoogland en Karel Gaemers) hebben dit nv-vehikel in de loop der jaren succesvol opgebouwd, zodat grootschalige samenwerkingsverbanden binnen het Science Park Amsterdam mogelijk zijn. Ook de VU is nu aandeelhouder. Vandaag mijn eerste vergadering als directievoorzitter van de WTCW nv, een van de vele verbanden die bijdraagt om Amsterdam als geheel op de natuurwetenschappelijke wereldkaart te zetten.

Donderdag 14 mei
Moet ik mijn collega-decanen en de CvB-leden nu wel of niet uitnodigen voor een avondje naar de film? Lopend naar het Maagdenhuis weeg ik de voor- en nadelen af. Misschien wel goed voor de teamgeest of is film met een biertje beneden hun stand?
Deze week is Angels & Demons in première gegaan, naar het gelijknamige boek van Dan Brown uit 2000 dat in Nederland verscheen onder de titel Het Bernini Mysterie. Het boek gaat onder andere over het maken van antiwaterstof op het internationale onderzoeksinstituut CERN (Genève), waar Nederland middels NIKHEF aan deelneemt. De UvA is een van de NIKHEF-partners.
In 2000 hebben Kees Wesdorp en ik een tijdje op CERN gewerkt om te kijken of we konden helpen bij het maken van antiwaterstof: de antimaterie equivalent van waterstof. CERN is een fascinerende wetenschappelijke omgeving. Ben benieuwd wat de film daarvan overbrengt. Waarschijnlijk moet je daar zelf naartoe gaan om het te voelen.
Al lopend besluit ik niet te besluiten, een vaardigheid die ik mij – als rechtlijnige bèta - met moeite heb aangeleerd. Ik laat het er wel op aankomen tijdens het CBO (Centraal Bestuur Overleg) of ik voorstel met z’n allen naar de film te gaan.

Woensdag 13 mei
Woensdag Maagdenhuisdag. Het grootste voorrecht van de UvA is dat de A voor Amsterdam staat. Het geeft de universiteit een extra dimensie die onderzoekers en studenten aan trekt. Tenminste, dat denk ik, een geboren Amsterdammer.
Hoeveel we ook verhuizen en in nieuwe en efficiënte gebouwen gaan werken, de UvA moet zich nooit helemaal uit de Amsterdamse binnenstad terugtrekken. Maagdenhuis en Oudemanhuispoort zijn iconen.
Klein nadeel is de afstand Maagdenhuis – Science Park. Hoe je ook reist, je bent altijd een klein half uur kwijt. Overleg tussen College en faculteit gaat noodgedwongen dus vaak via formele bijeenkomsten, e-mail en telefoon. Informele koffiemomenten zonder agenda zijn schaars. Terwijl dat juist de momenten zijn waardop je vroegtijdig kansen kunt oppakken en problemen kunt voorkomen.
De decaan kan een belangrijke schakel zijn tussen College en faculteit. Bij mijn aanstelling was het dan ook mijn uitdrukkelijke wens om een dag per week op het Maagdenhuis te werken. Ondertussen is op de derde verdieping een decanenkamer gereed en ik hoop daar vaak met collega’s samen te zitten – met koffie.
Vandaag meteen mijn vernieuwde toga meegenomen. Jaren liep ik als UvA-hoogleraar in mijn oude VU-toga; als decaan is dat natuurlijk geen porem. Onlangs heeft de kleermaker de toga omgebouwd van VU naar UvA.

Dinsdag 12 mei
Vandaag staat in het teken van de bezuinigingen. De faculteit dreigt structureel een enorm begrotingstekort te krijgen, onder andere door herverdeling van middelen over de faculteiten. Zo’n gat van vele miljoenen werk je niet even weg.
De eerste geldstroom is duidelijk het knelpunt. De UvA financiert de infrastructuur en het vaste personeel. Tweede en derde geldstroom dragen bij in alles wat een eenmalig of tijdelijk karakter heeft, zoals promotieplaatsen en instrumenten. Als de eerste geldstroom afneemt, is het heel lastig om dat te compenseren met tweede en derde geldstroommiddelen. Het lijkt allemaal geld maar je mag er niet dezelfde dingen mee betalen.
We zullen moeten proberen meer eerste geldstroom te verdienen (studiepunten, promoties,..) en het geld nog efficiënter uit te geven. Het is de vraag of nog een keer de kaasschaaf helpt. Vele instituten hebben de vorige reorganisatie net verwerkt en weinig vet op het bot.
In een begrotingscarrousel bespreken Rudi Rust (directeur financiën) en ik met de instituutsdirecteuren hun begroting. Elk instituut een half uur, de hele dag lang. Vanavond eet ik mee met de commissie die het Korteweg-de Vries Instituut voor Wiskunde evalueert. Komt de wetenschap toch nog aan bod op een dag vol met euro’s.

Maandag 11 mei
Alleen die trap al als je binnenkomt. Het nieuwe gebouw van de FNWI is werkelijk prachtig. ’s Ochtends loop ik over de brede trap van de centrale hal naar de eerste verdieping. Dit openbare gedeelte is het domein van de studenten, die gelukkig centraal staan in het ontwerp van het gebouw. Hoewel de faculteit de naam heeft een onderzoeksfaculteit te zijn (net als alle bètafaculteiten in Nederland) is het onderwijs net zo belangrijk. Zonder studenten geen universiteit.
Groep voor groep trekken de onderzoekers het gebouw in. Over een jaar studeren en werken alle bètastudenten en medewerkers onder één dak. De grenzen tussen de instituten zullen vervagen. Tussen de klassieke disciplines zullen nieuwe vakgebieden tot wasdom komen, geholpen door onderzoekers die elkaar bij de koffie tegenkomen. Systeembiologie (biologie, natuurkunde, scheikunde en wiskunde) is daar een mooi voorbeeld van en niet voor niets is het een van de drie zwaartepunten van de faculteit.
In mijn eerste volle week als decaan loopt mijn agenda al direct over – ik zal moeten leren om die leger te krijgen. Als je een lege agenda hebt, kun je veel tussendoor regelen en dat scheelt weer allerlei formele afspraken die je agenda vullen.

Reacties van lezers

Overige artikelen