Folia.nl weekblad

Dijkgraaf - Folia 7: Apocalyps

Apocalyps

Een flauwe grap onder natuurkundigen: Wat was het geluid vlak na de oerknal? ‘Oeps!’
Niets heeft zoveel aandacht van de media als de Apocalyps. We mogen nu dan de ondergang van de financiële wereld meemaken, enkele weken geleden leek de complete aarde te vergaan. Natuurkundigen gingen de grote LHC-deeltjesversneller in Geneve aanzetten (hij is alweer kapot) en daarbij zouden wel eens kleine zwarte gaten kunnen ontstaan die vervolgens de wereldbol zouden opslokken.
‘Vergaat vandaag de wereld?’ was de vette kop in een dagblad. Toch een mooi gevoel om die krant een dag later onderin de kattenbak te leggen.
Of, zoals het weerbericht van Monty Python's Flying Circus eens meldde: ‘Vandaag is het het einde van de wereld. Bergketens zullen opensplitsen. De oceanen zullen over hun oevers vloeien. De lucht zal uit de hemel worden gezogen. De planeten worden uit hun banen verstoten. In de middag wordt het echter milder, met slechts een enkele bui in het oosten en verder gemiddelde temperaturen voor de tijd van het jaar.’
Toch blijft ‘wat was er voor de oerknal?’ de meest gevreesde vraag onder natuurkundigen. Ik werd daar enkele jaren geleden hardhandig mee geconfronteerd. Met ons gezin bezochten we een tentoonstelling over de wonderen van het heelal. Onderdeel daarvan was een visualisatie van de oerknal. We gingen een pikdonkere zaal in, waar inderdaad een enorme harde knal afging, gevolgd door veel vuurwerk en lichtflitsen, indrukwekkende beelden van de uitdijende ruimte en wegschietende sterrenstelsels. Diep onder de indruk verlieten wij allen, ook mijn kinderen, na die show de zaal.
Maar mijn zoontje van acht bleef toch met een vraag zitten. Dat moment voordat die oerknal afging, toen we samen in die donkere ruimte stonden, toen was er toch ook iets? We keken toch niet naar niets? Iets was toch zwart? Wat was dat dan?
‘Geweldige vraag’, zei ik. ‘Wat was er voor de oerknal? Dat is nu precies waar papa en zijn vriendjes de hele dag over nadenken!’ Ik had mijn werk niet beter kunnen uitleggen. Eindelijk werd ik ook aan de keukentafel begrepen.
Totdat ik de volgende avond thuiskwam. ‘En’, vroeg mijn zoontje, ‘wat is het antwoord?’

Robbert Dijkgraaf is universiteitshoogleraar mathematische fysica.