Folia.nl weekblad

Dijkgraaf - Folia 5: Harde bewijzen

Harde bewijzen

Wetenschap is keihard. Wetenschappers nemen geen genoegen met vage aanwijzingen, stille hints of bange vermoedens. Nee, alleen waterdichte bewijzen zijn goed genoeg. Daarbij kunnen verschillende vormen worden onderscheiden. Zo zijn daar:
Bewijs per intimidatie: ‘Zie je het dan niet? Het is triviaal!’
Bewijs aan de hand van één voorbeeld: ‘Dit geval klopt, dus het werkt!’
Bewijs via herhaling: ‘Zoals we in het vorig college al hebben gezien…’
Bewijs met handen wapperen: ‘En hier tussen stap 136 en 137… gebeurt er een wonder!’
Bewijs in de toekomst: ‘Zoals ik zal aantonen in mijn binnenkort te publiceren artikel...’
Bewijs via referentie naar ontoegankelijke literatuur: ‘Dit toonde Dr. Pjtroyvski al aan in 1931 in de Verslagen van het Solwaaks Filologisch Genootschap.’
Bewijs bij genade: ‘Ik bespaar u hier de details.’
Of, ook heel mooi, bewijs via subsidie: ‘Drie ministeries geven steun aan mijn project, hoe kan het dan fout zijn?’
Maar het belangrijkste is toch wel vergelijkend empirisch onderzoek, liefst met een duidelijke gerandomiseerde controlegroep. Zo verscheen er in 2003 een befaamd artikel in het British Medical Journal dat een goed voorbeeld gaf van een terrein waar dat onderzoek maar zeer onvolledig is uitgevoerd: parachutespringen. Velen mogen met een parachute uit een vliegtuig zijn gesprongen, maar, zo stelt het artikel, is die methode wel goed getest? Is die parachute überhaupt wel nodig? Of, sterker nog, hoe weten we dat die parachute niet meer schade toebrengt dan hulp biedt? Waar blijft de wetenschap als we haar nodig hebben?
Met de tong ferm in de wang gedrukt, brengen de auteurs een aantal belangrijke kritische punten naar voren. Zo gebeuren er opvallend veel ongelukken met parachutes. Ze kunnen niet of te laat opengaan. En zelfs met een goed functionerende parachute kun je lelijke blessures oplopen. Ook zijn er gevallen bekend van personen die zonder parachute een val van grote hoogte hebben overleefd – het record staat zelfs op tien kilometer! En degenen die zonder parachute uit een vliegtuig springen hebben vaak al bestaande psychiatrische aandoeningen, financiële problemen of een ongezonde levensstijl. Allemaal zeer onwetenschappelijk! De auteurs suggereren dat het gebruik van parachutes een goed voorbeeld is van misplaatst geloof in onbewezen technologie. Ze wijzen zelfs op een sinister parachute-industrieel complex dat, tegen alle aanwijzingen in en zonder een flintertje empirisch bewijs, dit wellicht volstrekt nodeloze product blijft propageren.
Hoogste tijd dus voor een eerlijk en objectief onderzoek. Wie meldt zich voor de controlegroep? Dat dit werk grote impact zal hebben staat al vast!

Robbert Dijkgraaf is universiteitshoogleraar mathematische fysica.