Folia.nl weekblad

Dijkgraaf - Folia 27: Godgeklaagd

Godgeklaagd

De uitspraak van paus Benedictus XVI tijdens zijn eerste reis naar Afrika dat het gebruik van condooms de kans op hiv-besmetting juist doet toenemen heeft een wereldwijde storm van protest opgeroepen. Het deftige medische tijdschrift The Lancet noemde de woorden van de paus in een hoofdredactioneel commentaar zelfs `outrageous’ – mijn woordenboek geeft als mogelijke vertalingen onder andere `godgeklaagd’ en `ten hemel schreiend’. Verder wordt de paus ervan beschuldigd de gezondheid van miljoenen mensen in gevaar te brengen en opgeroepen zijn uitspraak snel in te nemen en te corrigeren.
Nu is het Vaticaan in het algemeen niet de eerste om zijn excuses te maken, zeker niet aan de wetenschap. Zo veroordeelde de Inquisitie in 1633 Galileo Galilei, een diepgelovig man, voor zijn opvatting dat de aarde om de zon draait. De verontschuldigingen kwamen 359 jaar later, toen werd geconstateerd dat de hele affaire slechts was gebaseerd op een `tragische onderling misverstand’. In het jaar 2000 werd ook een heel voorzichtige en slechts gedeeltelijke verontschuldiging aangeboden voor het feit dat 400 jaar eerder de filosoof en kosmoloog Giordano Bruno wegens ketterij tot de brandstapel was veroordeeld. We zullen dus niet onze adem inhouden.
Terug naar de condooms. Dat de uitspraak van de paus juist in Afrika werd gedaan is natuurlijk uiterst relevant en uiterst ongelukkig. Want diep ingesleten vooroordelen hebben in Afrika de stem van de wetenschap en het gezond verstand lang weten tegen te houden. Zo is Zuid-Afrika, met India het land met de meeste hiv-besmettingen, vele jaren gebukt gegaan onder de misleidende ideeën over de rol van het hiv-virus van president Mbeki. Maar Zuid-Afrika is ook de plaats waar recent veel goeds is gebeurd. Sinds vorig jaar is daar een nieuwe regering met een nieuwe minister voor gezondheid en een nieuw beleid. Wetenschappers in Zuid-Afrika hebben vóór en achter de schermen hard aan die koerswijziging meegewerkt. Ze begrepen dat een stem van binnenuit veel beter te verstaan is dan een stem van buitenaf. In andere Afrikaanse landen zijn dezelfde bewegingen zichtbaar. Maar dat vraagt wel een speciale combinatie van durf, bescheidenheid en doorzettingsvermogen. Al dat goede werk is nu in gevaar gebracht.
Het inspirerende voorbeeld van de Afrikaanse wetenschappers laat zien dat je dicht bij je leest kunt blijven, niet de publiciteit hoeft te zoeken en toch de wereldpolitiek en de levens van miljoenen kan beïnvloeden. Ten positieve.