Folia.nl weekblad

Dijkgraaf - Folia 36: Zapmomenten

Zapmomenten

Bij televisieshows, zelfs over wetenschap, zijn opvallend veel mensen achter de schermen betrokken. Regie, productie, camera’s, geluid, licht, rekwisieten, catering, beveiliging, allemaal vreselijk belangrijk, maar ze komen nooit in beeld. Maar van een dame was het me niet duidelijk wat zij nu precies op de studiovloer deed. Ze keek vooral heel nauwkeurig naar de opname, maar zei meestal niets. Ja, soms kwam ze wel eens met een suggestie, vaak om iets sneller of met meer effect te doen, en dan luisterde iedereen naar haar. Wat was nu precies haar rol?
Na een tijdje werd het me duidelijk. Zij was op jacht naar zapmomenten. Naar die cruciale ogenblikken waar de aandacht van de kijker even verslapt en de duim instinctief naar de knop op de afstandsbediening gaat. Hup, en weg zijn de kijkers, om voorlopig niet terug te keren. Zo’n zapmoment kan van alles zijn. Een deskundige die één volzin te lang doorgaat. Een filmpje dat er gewoon niet uit ziet. Een aarzelende presentator. Een proefje dat gemakkelijk tien keer leuker kan. Maar alle zapmomenten zijn even dodelijk. Net als bij kuddes antilopen op de Afrikaanse savanne kan de kleinste trigger een massale vlucht oproepen. Comfortabel in hun fauteuil of wegzakbank gezeten stormen honderdduizenden kijkers naar het andere net.
De analyse van zapmomenten is bijna wetenschap geworden. Kijkgedrag wordt tegenwoordig namelijk bijzonder nauwkeurig gevolgd. Programmamakers krijgen gedetailleerde computergegevens waarmee ze als het ware de precieze seconde kunnen vaststellen waarin de aandacht is verslapt. Vertelt een BN-er net iets te lang over de verjaardag van haar oma, dat kun je de volgende dag nalezen dat dat feestje 53.000 kijkers heeft gekost.
Hoe anders in de collegezaal. Daar hebben studenten toch heel wat minder keus. In plaats van meer dan honderd digitale kanalen tot beschikking te hebben, zitten zij eerder opgescheept met zo’n Oost-Duitse radio, zonder keuzeknop, altijd afgestemd op de staatszender. Niet dat er geen zapmomenten zijn. Die zijn er genoeg. Ze vinden alleen in het hoofd van de toeschouwer plaats. Het is niet ongebruikelijk bij colleges of lezingen een zaal te zien waar iedereen, maar dan ook echt iedereen, soms zelfs ook de spreker, mentaal al lang naar een andere kanaal is over geschakeld.
Kijk, daar zou die dame nu handig zijn. Als die nu eens alle zapmomenten bij een college in kaart zou kunnen brengen. Want daar heb ik nog wel een theorie over die gebruikmaakt van de allerlaatste communicatietechnieken. Heeft u even? He, wat doet u nou, lezer, niet zomaar weggaan!