Folia.nl weekblad

>Beatrix moet haar jaarlijkse kersttoespraak zelf een politieke lading kunnen geven, zegt hoogleraar staatsrecht Jit Peters.
>Maar de koningin heeft geen vrijbrief om alles te zeggen.

Beatrix moet haar jaarlijkse kersttoespraak zelf een politieke lading kunnen geven, zegt hoogleraar staatsrecht Jit Peters. ‘Haar uitgesproken opvattingen moet ze af en toe kenbaar kunnen maken. Met het gedoe dat daarop volgt is wel te leven.’ In de kersttoespraak van de vorstin staat volgens Peters dan ook ‘het persoonlijke’ centraal. ‘Het is geen flauwe afspiegeling van de troonrede. Het concept schrijft ze zelf en dat laat ze vervolgens lezen aan de minister-president. Nederland leert op die manier iets over de persoonlijkheid van de koningin, het geeft aan wat haar beweegt.’ Beatrix heeft echter geen vrijbrief om alles te zeggen. ‘De vorstin kent steeds minder ruimte om toespraken zelf in te vullen. Koningin Juliana was in haar redes eigengereid, dat heeft de Greet Hofmans-affaire aangetoond. De regering werd daar beducht voor en scherpte de controle op toespraken aan.'

Peters was overigens als topambtenaar in Den Haag eenmaal zelf betrokken bij een toespraak van Beatrix. Met een collega schreef hij een speech voor de opening van een milieucongres, echter zonder succes. ‘De eerste versie vond Beatrix te flauw. Het tweede concept dat we hadden voorzien van wat pit, achtte ze te controversieel. Uiteindelijk heeft ze het congres geopend zonder toespraak.’
De wisselwerking tussen kabinet en vorstin kan bij toespraken leiden tot staatsrechtelijke spanningen, toont een voorbeeld uit 1988. ‘In de troonrede had premier Ruud Lubbers de koningin laten stellen dat het beter ging met het milieu. Daar kwam vanuit de politiek veel kritiek op. In haar kerstboodschap nam Beatrix wraak op Lubbers door te zeggen dat ze verontrust was over het milieu.’ Controverse of niet, de kerstboodschap is volgens Peters vooral een traditie waarin het staatshoofd in de donkere dagen rond Kerstmis iets opwekkends vertelt. ‘De toespraak is niet nodig, maar het is een mooi stukje folklore.’ (UvA/DW)