Folia.nl weekblad

> Gemma Blok verdiepte zich in honderd jaar drugs- en alcoholmisbruik.
> Vrouwen maken qua verslaving een inhaalslag.

In haar boek Ziek of Zwak behandelt historica Gemma Blok, gespecialiseerd in de geschiedenis van de verslavingszorg en de psychiatrie, een eeuw verslavingszorg in Nederland. Toevallig een actueel onderwerp, nu het kabinet vele miljoenen gaat bezuinigen op ambulante zorg. Het boek werd op 14 juni gepresenteerd in Spui 25.

Aan Petra van Dam de eer om het eerste exemplaar in ontvangst te nemen. Als voorzitter van de raad van bestuur van de Jellinek-kliniek, gaf zij Blok de afgelopen jaren niet alleen toegang tot de archieven, maar ook tot de grootste behandelkliniek van Nederland, de jellinek-kliniek. Daar keek de UvA-docent haar ogen uit. ‘Het was een hele ervaring. Sommige patiënten staarden roerloos voor zich uit en stonden soms alleen even op om over te te geven in de wc. Of in de prullenbak, als ze de wc niet meer haalden.’

Ook was Blok onder de indruk van de gesprekken die ze voerde met zowel patiënten als personeel. Het viel haar op dat het uitgangspunt van de behandeling niet volledige genezing was. ‘Het ging veel meer om harm reduction, erger zien te voorkomen.’

Een enorm contrast met honderd jaar geleden, vertelde ze de bomvolle zaal. De toon van in de verslavingszorg was toen een stuk belerender. Er werd zelfs gebruik gemaakt van emotionele chantage. Blok geeft een voorbeeld: ‘Stel dat je moeder op sterven ligt, dan maak je haar laatste levensuren extra zwaar als ze weet dat haar zoon blijft drinken.’

En zo vatte de historica de geschiedenis van de verslavingszorg samen. Op de vraag ‘ziek of zwak’ had ze geen antwoord gevonden. ‘Die kwestie is nog steeds niet opgelost. Maar het is wel een nieuw type vraag, want dit hield ons vroeger helemaal niet bezig.’

Petra van Dam benadrukt dat ‘Gemma’s boek’ nu juist actueel is. Ze maakt zich boos om de rigoureuze bezuinigingen, snapt er niks van. ‘Daarom is het goed om dit boek te lezen, al is het maar om te beseffen dat verslaving van alle tijden is.’ Qua emancipatie blijkt het een stuk beter te gaan. Hadden vroeger vooral mannen een ‘middelenprobleem’, tegenwoordig maken de vrouwen een inhaalslag. ‘Maar,’ grinnikt Blok, ‘we zijn er nog lang niet.’ (Anouk Kemper)