Folia.nl weekblad

>Omstreden schilderij ‘David en Jonathan’ toch wel van Rembrandt.
>UvA-promovenda ontdekt echtheid door zeventiende-eeuwse terminologie.

Het schilderij David en Jonathan, waarvan men in 1989 concludeerde dat het niet van Rembrandt kon zijn, blijkt tóch een echte Rembrandt te zijn. Dat concludeert Anna Tummers, sinds vorig jaar conservator in het Frans Hals museum in Haarlem, in haar proefschrift waarop zij 16 september aan de UvA promoveert.

Tummers analyseerde het schilderij, dat deel uitmaakt van de schilderijencollectie van de Hermitage in Sint Petersburg, aan de hand van zeventiende-eeuwse termen. In die tijd werden termen als kwaliteitscriteria gebruikt. Hieruit blijkt dat ‘het schilderij naar zeventiende-eeuwse maatstaven succesvol moet zijn geweest: waardig om Rembrandt’s naam te dragen.’

Een term die in de zeventiende eeuw als heel belangrijk werd aangemerkt, maar tegenwoordig niet of nauwelijks nog betekenis heeft, is ‘eygentlick’. Dat betekent ‘echt’ in de zin van overtuigend natuurlijk en passend bij de aard van het voorgestelde, schrijft Tummers in haar proefschrift. ‘Om een voorstelling in deze zin ‘echt’ te doen lijken hoefden de schilders zich niet letterlijk aan hun tekstuele bron te houden, maar werd het juist gewaardeerd als ze uitgaande van een bijbels of mythologisch verhaal verder dachten dan en hun eigen inventiviteit gebruikten om de essentie hiervan zo goed mogelijk weer te geven.’

Het onderzoek van Tummers, The fingerprint of an old master, wees uit dat het schilderij naar zeventiende-eeuwse maatstaven succesvol is.  Naast ‘eygentlick’ werd ook het uitdrukken van emoties (‘bewegingen van de ziel’) op het doek als geslaagd aangemerkt. Volgens Tummers  blijft de vraag of Rembrandt het doek (helemaal) zelf schilderde of dat hij hulp kreeg van leerlingen.

David en Jonathan werd jarenlang als een echte Rembrandt beschouwd: het werd door de beroemde kunstkenner Sir Ernst Gombrich ook gebruikt om de essentie van Rembrandt’s werk uit te leggen, onder meer in zijn boek The Story of Art (1950). In 1989 werd het schilderij door het Rembrandt Research Project echter afgeschreven als een ‘echte’ Rembrandt. Het schilderij is inmiddels wel opgenomen in de recente catalogus The Complete Rembrandt. (FB)