Folia.nl weekblad

>Duitse aanval op Nederland in 1940 niet onderschat door Nederlandse legerleiding.
>Archiefonderzoek van UvA-promovendus geeft nieuwe kijk op het defensiebeleid van Nederland tussen 1939 en 1940.

Nederland werd al in 1939 gewaarschuwd voor een Duitse aanval en heeft het invasiegevaar van Duitsland zeker niet onderschat. Dat concludeert militair historicus Tobias van Gent in het proefschrift waarop hij 23 september promoveert. De conclusie is opmerkelijke en druist in tegen het bestaande beeld dat de Duitse aanval onverwacht was en de Nederlandse legerleiding de dreiging onderschatte.

Van Gent onderzocht diplomatieke en militaire archieven in Nederland, Engeland, Frankrijk, België en de Verenigde Staten. Hoewel de Nederlandse legerleiding op de hoogte was van de Duitse plannen om Nederland als strategisch belangrijk gebied te bezetten, was het offensief geen vanzelfsprekendheid. De plannen van Hitler veranderden ook voortdurend.  ‘Dat Nederland desondanks bezet moest worden had tot doel te voorkomen dat het Nederlandse grondgebied op enig moment door de geallieerden gebruikt zou gaan worden voor grond- en luchtaanvallen op het voor de Duitse oorlogsindustrie cruciale Ruhrgebied’, schrijft Van Gent in zijn proefschrift Het falen van de Nederlandse neutraliteit, september 1939 – mei 1940.

De neutraliteitspolitiek van Nederland had een pragmatisch en een idealistisch doel, aldus Van Gent. Pragmatisch omdat het het Nederlandse landsbelang zou dienen, idealistisch vanwege het Europese belang. Van Gent: ‘De buitenlandse regeringen hadden echter uitsluitend oog voor de pragmatische, zo niet opportunistische kant van de Nederlandse buitenlandse politiek. Zij waren dan ook niet overtuigd van de oprechtheid van de Nederlandse neutraliteitshandhaving.’ Spionage en schendingen van het luchtruim tonen dat wantrouwen in de standvastigheid van de Nederlandse neutraliteit aan.

De uiteindelijke conclusie van Van Gent is dan ook duidelijk: ‘Het buitenlands beleid was erop gericht de andere landen te overtuigen van de Nederlandse wil om neutraal te blijven en het doel van het defensiebeleid was aan te tonen Nederland daartoe ook tot op zekere hoogte in staat was. Geconcludeerd kan worden dat Nederland in de periode van september 1939 tot mei 1940 hierin faalde.’ Toch is Nederland volgens Van Gent geenszins verantwoordelijk voor de Duitse inval. Het niet overtuigen van de neutraliteit geldt niet als rechtvaardiging voor de Duitse agressie. ‘Evenmin is met zekerheid te zeggen  of een sterkere Nederlandse defensie […] de Duitsers van een inval hadden kunnen weerhouden.’ (FB)