Folia.nl weekblad

>Proefschrift over prins Bernhard werpt nieuw licht op zijn verleden.
>Bernhard was een kind van zijn tijd en zoals iedereen uit zijn milieu ook lid van de NSDAP.

Prins Bernhard van Lippe Biesterfeld, prins-gemaal van koningin Juliana en vader van Beatrix, was wel degelijk lid van de NSDAP. Ook stond zijn vader niet onverzettelijk tegenover het opkomende nationaalsocialisme, was Bernhard niet de held die hij had willen zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog en initieerde Bernhard zijn ontmoeting met Juliana zelf. Annejet van der Zijl, schrijfster van onder meer bestsellers Sonny Boy en Anna, de biografie van Annie M.G. Schmidt, promoveerde donderdag 4 maart op een proefschrift over Bernhard (1911-2004), zijn jeugdjaren en zijn levensloop tot 1945.

Bernhard was een typisch product van zijn tijd. Hij behoort tot een 'verloren generatie' die opgroeide op de puinhopen van de Weimarrepubliek. Dat is de strekking van de biografie die vanaf dinsdag 9 maart officieel in de winkels ligt. Van der Zijl maakt de inhoud van haar boek pas openbaar tijdens een persconferentie op Paleis Soestdijk op maandag 8 maart.

Aan Folia vertelde Annejet van der Zijl dat ze niet houdt van de sfeer van ophef en sensatie die om de prins hangt en vreest dat haar boek wordt overschaduwd door de onthullingen die het bevat. Deze geheimzinnigheid maakt de speculaties over de inhoud van het proefschrift er niet minder op. Zelfs zonder het boek te hebben gelezen, stortten journalisten zich in grote getale op de promotiebijeenkomst van Annejet van der Zijl op 4 maart. Het resulteerde in krantenkoppen als ‘Prins meldt het op zijn studentenkaart’ - Bernhard wás lid NSDAP (AD); Bernhard zat levenslang gevangen in Duitse jeugd (Volkskrant) en ‘Prins Bernhard beschadigde monarchie’ (Reformatorisch Dagblad).

Wat is er nu echt nieuw aan dit promotieonderzoek van Van der Zijl? Woensdag een uitgebreid interview met Annejet van der Zijl in de papieren Folia, maar hier alvast de feiten op een rijtje:

1. Bernhard was wél lid van de NSDAP. Een studentenkaart van de Deutsche Studentenschaft, ondertekend door Bernhard zelf, bewijst dat. Hierop is te zien dat Bernhard zich op 27 april 1933 aanmeldde als lid van de NSDAP. De studentenvereniging had al sinds 1931 een nationaalsocialistische signatuur, na de oorlog werd de vereniging ook verboden. Bernhard heeft tot zijn dood in 2004 volgehouden nooit lid te zijn geweest. Wel zei hij ooit aspirant-lid te zijn geweest van zowel de SA als de SS, paramilitaire afdelingen van de NSDAP, omdat hij geen andere keuze zou hebben. Een lidmaatschap zou volgens hem noodzakelijk zijn geweest, omdat het toegang gaf tot het bijwonen van colleges en het doen van examens aan de universiteit. Van der Zijl bezocht de universiteit en kwam erachter dat het examen waar Bernhard op doelde niet bestond in die tijd.

2. De ontmoeting tussen Bernhard en Juliana werd geïnitieerd door Bernhard zelf en niet, zoals hij zelf lang heeft gesuggereerd, door de Nederlandse ambassadeur in Frankrijk. Van der Zijl schrijft: ‘De werkelijke toedracht van de ontmoeting, zoals die blijkt uit de familiearchieven te Detmold, is een stuk prozaïscher dan alle Hollywood-scenario’s die er later op losgelaten werden.’ Juliana was niet bijzonder mooi en de reputatie van haar moeder koningin Wilhelmina (dominant, puriteins en niet erg geliefd bij haar eigen volk) hielp hJuliana's positie op de internationale huwelijksmarkt ook niet. Ook stond het Nederlandse koningshuis in die tijd bekend als het ‘stijfste, spartaanse en meest stoffige van Europa, waar naar verluidt de sjoelbak als hoogtepunt van frivoliteit werd beschouwd.’ Bernhard volgde Juliana en haar familie naar de Olympische Winterspelen die in 1936 in het Duitse Garmisch-Partenkirchen plaatsvonden, waar hij haar het hof maakte.

3. Volgens de schrijfster heeft prins Bernhard de monarchie grote schade toegebracht. Het was niet uit liefde voor Juliana dat Bernhard met haar trouwde, maar uit liefde voor zijn moeder Armgard. Dat zei Van der Zijl tijdens haar promotie in de aula van de Universiteit van Amsterdam. Bernhards vader was in 1934 overleden en had praktisch niets achter gelaten. Grote financiële problemen vormden een extra reden voor Bernhard om te trouwen met een goede partij waarmee zowel zijn (en zijn moeders) financiële toekomst was verzekerd, als een goede naam. Aan het eind van haar boek schrijft ze: ‘Dat Bernhard vanuit het standpunt van de monarchie bezien desondanks toch als mislukking in de boeken moet worden bijgeschreven, komt dan ook niet door de vele vrijheden die hij zich veroorloofde of de nonchalance waarmee hij dat deed, maar omdat hij zo onverstandig was om in zijn eigen mythe te gaan geloven en niet de verleiding kon weerstaan om die mythe, als een soort spindoctor, te blijven controleren.’ Met deze conclusie gaat zij regelrecht in tegen de conclusie van Cees Fasseur, historicus en tevens lid van Van der Zijls promotiecommissie. Fasseur kreeg als eerste en enige toegang tot de familiearchieven van het koningshuis. In zijn boek Bernhard en Juliana, portret van een huwelijk komt naar voren dat Bernhard de monarchie juist redde doordat hij de invloed van gebedsgenezeres Greet Hofmans op zijn vrouw via de media naar buiten bracht

4. Zo heldhaftig als Bernhard zichzelf in de geschiedenis heeft geschreven, zo weinig verrichtte hij feitelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zeker in de eerste jaren van de oorlog had Bernhard weinig omhanden. De vele lofuitingen en eerbewijzen die Bernhard werden toegekend, zijn volgens Van der Zijl dan ook niet noodzakelijkerwijs gebaseerd pp buitengewone prestaties. Ook zet zij vraagtekens bij de vaardigheden als piloot die de prins zou bezitten. Van der Zijl: ‘In feite lijkt Bernhard met zijn activiteiten [tijdens de Tweede Wereldoorlog, red.] vooral in de voetsporen getreden te zijn van de Kriegsbummler, zoals de Duitse historicus Machtan de Duitse aristocraten betitelde die tijdens de Eerste Wereldoorlog zo graag bezoeken brachten aan het front en elkaar daarvoor voortdurend decoreerden.’

5. Bernhard was geen prins vanaf zijn geboorte. Pas toen hij vierenhalf jaar oud was, kreeg hij zijn prinselijke titel toegekend. Van der Zijl laat zien dat Bernhard opgroeide in een feodaal milieu in een tijd dat de adel in Duitsland op zijn retour was. De hevige troonstrijd die zijn grootvader voerde om het vorstendom Lippe, maakte Bernhards vader de tweede opvolger in lijn. Dat zijn vader vervolgens trouwde uit liefde met Armgard von Cramm, een meisje zonder adellijk titel, werd niet erg gewaardeerd. ‘En nu haalde zijn naïeve, door liefde verblinde broer de naam van de familie door het slijk op een manier die nauwelijks eerlozer had kunnen zijn. Het verleiden van de vrouw van een medeofficier druiste immers in tegen alle militaire erecodes in keizerlijk Duitsland.’ Pas in 1916, toen de banden tussen de familie van Lippe-Biesterfeld en keizer Wilhelm waren aangehaald na bewezen diensten in de Eerste Wereldoorlog, kregen Armgard, Bernhard en zijn jongere broertje Aschwin de prinselijke titel toegekend. (FB)