Folia.nl weekblad

>Superhelden verbeelden de conservatieve politieke ideologie van Bush.
>Dat concludeert Dan Hassler-Forest in zijn proefschrift: 'Ook Jack Bauer uit 24 is een superheld, al heeft hij geen cape en draagt hij zijn onderbroek aan de binnenkant.'

Superhelden als Batman, Spider-Man en Superman, die na 9/11 op het witte doek verschenen, zijn stuk voor stuk de symbolische belichaming van het beleid van oud-president van de VS George Bush: conservatief. Dat concludeert docent Engelse literatuur Dan Hassler-Forest in zijn proefschrift waar hij donderdag 24 maart op hoopt te promoveren.

Superheldenfilms dragen een politieke en ideologische lading in zich, zo ontdekte Hassler-Forest. Propaganda voor het conservatieve gedachtegoed dat president Reagan uitdroeg in de jaren tachtig en president Bush in de jaren nul. Hassler-Forest: ‘Dat is waar ik op uitkwam. De verhaallijnen zijn simpel en gaan ongeveer altijd zo: een supermacht wordt uitgedaagd door een vijand. De superheld redt de wereld door de vijand met geweld te verslaan.’

In zijn onderzoek maakt Hassler-Forest een vergelijking tussen het filmgenre dat de afgelopen tien jaar aan populariteit groeide en de actiehelden die in de jaren tachtig volop te zien waren. ‘In de jaren tachtig tijdens het presidentschap van Reagan waren de Rambo-films heel populair. In die periode waren de VS op zoek naar een herstel van hun identiteit na de verloren oorlog in Vietnam en de afgang van het Watergate-schandaal. In de films die toen werden gemaakt, vochten de helden de oorlogen opnieuw, maar kwamen dan als winnaar uit de bus. Hetzelfde zie je na 9/11 bij Batman en Superman.’

Zo is er nu vaak te zien dat een vliegtuig op een stad afvliegt en dat de superheld dit moet proberen te voorkomen (Superman Returns) en dat de superheld wordt uitgedaagd door een vijand die zijn morele grenzen opzoekt (The Dark Knight): moet hij de vijand martelen of zelfs doden om het kwaad uiteindelijk te overwinnen?

Hassler-Forest: ‘Je ziet dat politieke onderwerpen als marteling zo bespreekbaar worden gemaakt in films. De superheld zegt: doden doe ik niet, maar martelen wel als het moet. Met incidenten als het Abu Ghraib schandaal in Irak en waterboarding in Guantánamo Bay, is dat een verschuiving die best ernstig genoemd kan worden.’

Naast superheldenfilms komt dit gegeven ook steeds meer voor in andere genres, zoals de populaire Amerikaanse serie 24 waarin Jack Bauer Amerika serie na serie redt van de ondergang. ‘Hoewel hij niet wordt geportretteerd als superheld, is Bauer dat in feite wel. Het enige dat hem van een superheld onderscheidt is dat hij geen cape heeft en zijn onderbroek aan de binnenkant draagt.’

De films worden niet gefinancierd door de staat, maar symboliseren dat de populaire cultuur van de Amerikaanse ideologie doordrongen is. Hassler-Forest gebruikte daarom ook veel postmoderne theorie die ervan uitgaat dat hedendaagse mensen zich stuurloos voelen in een complexe wereld. ‘Simpelheid en eenvoud zijn daarom prettig,’ meent Hassler-Forest. ‘Het is niet voor niets dat Bush in 2000 president werd en Al Gore niet. Bush maakte dingen simpel, Gore maakte dingen ingewikkeld.’

Hetzelfde is te zeggen voor de manier waarop Obama het Witte Huis veroverde. Met een simpele boodschap, een belofte voor verlossing. Toch zijn zwarte superhelden nog eerder uitzondering dan regel. ‘Hetzelfde geldt voor vrouwen. Als je kijkt hoe de meeste superheldenfilms zijn opgebouwd, zijn het blanke mannen in een ordelijke, kapitalistische wereld. Precies hoe de Amerikanen de wereld graag beschouwen.’ (FB)

Dan Hassler-Forest: Superheroes and the Bush Doctrine: Narrative and Politics in Post-9/11 Discourse. Promotie donderdag 24 maart.